INSTC فعال شد؛ ایران جایگاه ژئوپولیتیکی خود را در حمل‌ونقل جهانی تقویت کرد
فعال شدن کریدور بین‌المللی حمل‌ونقل شمال–جنوب (INSTC) بار دیگر جایگاه ژئوپولیتیکی ایران را در مرکز توجه بازیگران جهانی قرار داده است. این پروژه که سال‌ها به صورت نیمه‌فعال باقی مانده بود، اکنون به یکی از اولویت‌های راهبردی تهران و مسکو تبدیل شده و حتی واکنش مقام‌های آمریکایی را نیز برانگیخته است.
نشریه آمریکایی «نیوزویک» در گزارشی تحلیلی تأکید کرده که کریدور شمال–جنوب، شبکه‌ای چندوجهی شامل مسیرهای ریلی، جاده‌ای و دریایی است که شمال اروپا را از طریق روسیه، آسیای مرکزی و ایران به جنوب آسیا و هند متصل می‌کند. فعال‌تر شدن این مسیر در شرایطی صورت گرفته که روسیه به دلیل جنگ اوکراین و تحریم‌های غرب، با محدودیت‌های جدی در مسیرهای سنتی دریایی خود مواجه است.
بخش قابل توجهی از صادرات روسیه پیش‌تر از مسیر دریای سیاه، کانال سوئز و دریای سرخ انجام می‌شد؛ مسیرهایی طولانی، پرهزینه و آسیب‌پذیر در برابر تحولات ژئوپولیتیکی. کریدور شمال–جنوب اما امکان عبور محموله‌های روسیه از طریق شبکه ریلی به جمهوری آذربایجان، شمال ایران و بندرعباس را فراهم می‌کند تا از آنجا به هند و دیگر کشورهای جنوب آسیا منتقل شوند.
در این میان، راه‌آهن رشت–آستارا به‌عنوان حلقه مفقوده این کریدور، نقش حیاتی دارد. این مسیر ۱۶۲.۵ کیلومتری، اتصال مستقیم شبکه ریلی روسیه به آب‌های آزاد را ممکن می‌سازد. اهمیت این پروژه تا حدی است که ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، در گفت‌وگو با رئیس‌جمهور ایران درباره آخرین وضعیت آن پرسیده و رئیس‌جمهور ایران نیز از پیگیری هفتگی پروژه خبر داده است.
کارشناسان معتقدند برای ایران، کریدور شمال–جنوب تنها یک مسیر ترانزیتی نیست، بلکه ابزاری برای «تبدیل جغرافیا به قدرت» محسوب می‌شود؛ مسیری که می‌تواند درآمد ارزی پایدار، افزایش نفوذ منطقه‌ای و تثبیت نقش ایران در شبکه حمل‌ونقل اوراسیا را به همراه داشته باشد.
اهمیت این تحول به حدی است که ایالات متحده نیز آن را زیر نظر دارد و نسبت به افزایش نقش ایران در کریدور شمال–جنوب ابراز نگرانی کرده است؛ زیرا این مسیر می‌تواند اثربخشی تحریم‌ها را کاهش داده و موازنه نفوذ منطقه‌ای را تغییر دهد.
در پایان، «نیوزویک» تأکید کرده که در بلندمدت این کریدور قابلیت اتصال به مسیرهای شرق–غرب مرتبط با چین و اروپا را دارد و می‌تواند شبکه‌ای یکپارچه از حمل‌ونقل اوراسیایی ایجاد کند؛ شبکه‌ای که نه تنها لجستیک جهانی را متحول می‌کند، بلکه به یکی از چالش‌های راهبردی غرب در مواجهه با ایران و روسیه تبدیل خواهد شد.