چرخش تجاری افغانستان به سوی ایران؛ فرصت طلایی برای شکل‌گیری کریدور مشترک با روسیه
به گزارش پایگاه خبری راهکو24؛افغانستان با وجود ظرفیت بالای تقاضای بازار و وابستگی شدید به واردات کالا و انرژی، تاکنون کمتر در معادلات اقتصادی منطقه مورد بهره‌برداری قرار گرفته است. این کشور که به دلیل نداشتن دسترسی مستقیم به دریا ناچار است تجارت خارجی خود را از مسیر کشورهای همسایه مدیریت کند، در ماه‌های اخیر با محدودیت‌های جدی در استفاده از بنادر پاکستان روبه‌رو شده و همین مسئله، نگاه حاکمان کابل را به سوی مسیرهای جایگزین، به‌ویژه ایران، معطوف کرده است.
افزایش تنش‌های سیاسی و امنیتی میان طالبان و اسلام‌آباد، جریان مبادلات تجاری افغانستان از بنادر جنوبی پاکستان را با اختلال روبه‌رو کرده است. در واکنش به این وضعیت، مقام‌های طالبان اعلام کرده‌اند که قصد دارند بخش قابل‌توجهی از واردات و صادرات خود را به مسیر ایران منتقل کنند؛ تغییری که می‌تواند نقشه ترانزیتی منطقه را به‌طور محسوسی دگرگون کند.
از سوی دیگر، روسیه پس از محدود شدن دسترسی خود به بازارهای اروپایی، به‌ویژه پس از جنگ اوکراین، به‌دنبال یافتن مقاصد جدید صادراتی است. افغانستان با نیاز گسترده به سوخت، فرآورده‌های نفتی و کالاهای مصرفی، به یکی از بازارهای بالقوه مهم برای مسکو تبدیل شده است. در این میان، ایران به‌عنوان حلقه اتصال میان روسیه و افغانستان، نقشی تعیین‌کننده در کوتاه‌تر شدن مسیر انتقال کالا و کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل ایفا می‌کند.
در ماه‌های اخیر، نمونه‌هایی از انتقال کالاهای روسی به افغانستان از مسیر ایران به اجرا درآمده و نشان داده است که با وجود برخی محدودیت‌ها، زیرساخت‌های موجود ظرفیت فعال‌سازی سریع را دارند. کارشناسان حوزه حمل‌ونقل و ترانزیت معتقدند که تثبیت کریدور سه‌جانبه روسیه–ایران–افغانستان می‌تواند پیامدهای اقتصادی و ژئوپولیتیکی قابل‌توجهی برای کشور به همراه داشته باشد؛ از ایجاد درآمد پایدار ترانزیتی و رونق مناطق مرزی گرفته تا ارتقای جایگاه ایران در معادلات منطقه‌ای.
با این حال، مسیر پیش‌ِرو خالی از چالش نیست. کمبود ناوگان حمل‌ونقل، ازدحام در پایانه‌های مرزی، ضعف هماهنگی نهادی و ناتمام ماندن پروژه‌های ریلی میان ایران و افغانستان از مهم‌ترین موانع توسعه این کریدور به شمار می‌رود. تحلیلگران هشدار می‌دهند که بی‌توجهی به این چالش‌ها می‌تواند فرصت شکل‌گیری این مسیر را همانند برخی تجربیات گذشته از دسترس خارج کند.
در مجموع، تحولات اخیر نشان می‌دهد ایران در آستانه بهره‌برداری از یک فرصت ترانزیتی مهم قرار دارد. بهره‌گیری هوشمندانه از ظرفیت بازار افغانستان و ایفای نقش واسط میان این کشور و روسیه، می‌تواند ایران را به یکی از بازیگران اثرگذار ترانزیت منطقه تبدیل کند؛ فرصتی که تحقق آن نیازمند تسریع در تکمیل زیرساخت‌ها، مدیریت هماهنگ دستگاه‌های مسئول و سامان‌دهی کارآمد مرزهای شرقی کشور است.